Bitki Hastalıkları ve Zararlılar

İlk yılımda dokuz domates fidesi diktim ve yaz ortasında yedisini kaybettim. Suçu havaya, tohuma, hatta komşunun kedisine attım; oysa sorun benim gözlemsizliğimdi. Yaprakların altına hiç bakmamıştım, sulamayı akşam üstü yapıyordum, hasta yaprakları da "belki düzelir" diye bitkinin üstünde bırakıyordum. O sezondan sonra öğrendiğim en değerli şey şu: bahçede hastalık ve zararlı tamamen yok edilemez, ama erken görülürse neredeyse hepsi yönetilebilir.

Aşağıda kendi balkonumda ve arka bahçemde denediğim, işe yaradığını gördüğüm yöntemleri anlatıyorum. Konuya yeni başladıysanız panik yapmanıza gerek yok; bahçe hastalık zararlı konusu ezberden çok alışkanlık meselesi.

Bitki Hastalıklarını Tanımak

Hastalıkların büyük kısmı mantar kaynaklı ve neredeyse hepsi aynı üç şeyi seviyor: durgun hava, ıslak yaprak, sıkışık dikim. Ben bahçe alanını hazırlarken bitkiler arasına bıraktığım mesafeyi artırdığımda hastalık sayısının yarıya düştüğünü gördüm. Yani ilaç kutusuna uzanmadan önce bakılacak yer, dikim planınız.

Külleme ve mildiyö: yaprağın üstü mü altı mı?

Külleme, yaprağın üstüne unu elemiş gibi beyaz bir toz bırakır. Kabak, salatalık, kabakgillerde çok sık görürüm; genelde ağustos gecelerinin serinlemesiyle başlıyor. Mildiyö ise daha sinsi: yaprağın üstünde soluk sarı köşeli lekeler, alt yüzünde kirli gri bir tüylenme olur. Külleme ile yaşayabilirsiniz, mildiyö hızlı yayılır.

Benim yaptığım: hasta yaprakları hemen koparıp çöpe atmak (komposta değil), sulamayı sabaha almak ve suyu kesinlikle yapraktan değil kökten vermek. Sulama planınızı sabah erken saate kaydırmak tek başına büyük fark yaratıyor. Bir de sirke değil, karbonat denemesi işime yaradı: bir litre suya yarım tatlı kaşığı karbonat, birkaç damla sıvı sabun. Haftada bir, akşamüstü değil sabah, serin havada.

Kök çürüklüğü ve fide devrilmesi

İç ortamda fidecik hazırlarken en çok kaybettiğim yer burasıydı. Fideler sağlıklı çıkıyor, sonra bir sabah gövdeleri toprak hizasında incelip yatıyordu. Buna fide devrilmesi diyorlar ve sebebi hep aynı: fazla su, yetersiz hava, kirli kap.

• Tohum kaplarını her sezon sıcak sabunlu suyla yıkıyorum.
• Üstten değil, tepsiye su koyup alttan emdirerek suluyorum.
• Fidelerin üstündeki naylonu çimlenme başlar başlamaz kaldırıyorum.
• Küçük bir masa vantilatörünü günde bir saat hafif üfleyecek şekilde çalıştırıyorum; gövdeler hem güçleniyor hem yüzey kuruyor.

Saksıdaki büyük bitkilerde kök çürüklüğünün belirtisi yanıltıcıdır: yapraklar solar, siz susadı sanıp daha çok su verirsiniz. Toprağa parmağınızı sokun; nemliyse sorun su eksikliği değil. Toprak türleri ve drenaj burada belirleyici; ağır killi toprakta ve deliksiz saksıda bu iş bitmez.

Her leke hastalık değil

Yaprak kenarlarının kahverengileşmesi çoğu zaman su düzensizliği, sararmalar ise beslenme eksikliği olabiliyor. Ben ayırt etmek için şuna bakıyorum: leke yayılıyor mu, yeni yapraklara atlıyor mu? Atlamıyorsa büyük olasılıkla bakım kaynaklı. Bitki gübreleme düzeninizi gözden geçirmek, ilaç aramaktan daha çok işe yarayabilir.

Zararlılar ve Doğal Kontrol

Zararlılarda amacım hiçbir zaman "sıfır böcek" olmadı. Bahçede birkaç yaprak biti varsa, onları yiyen uğur böceği de gelir. Sorun, popülasyonun kontrolden çıkması.

Emici zararlılar: yaprak biti, kırmızı örümcek, beyaz sinek

Yaprak bitini taze sürgünlerin ucunda kümelenmiş halde bulursunuz; yapraklar yapış yapış olur. İlk hamlem güçlü su fışkırtmak. Yetmezse bir litre suya bir tatlı kaşığı sıvı zeytinyağlı sabun karıştırıp sadece bitin olduğu yerlere püskürtüyorum, akşam serinliğinde. Kırmızı örümcek sıcak ve kuru havayı sever, yapraklarda toz gibi noktalanma ve ince ağ bırakır; nem oranını artırmak, yaprakları arada duşlamak işe yarıyor. Beyaz sineğe karşı sarı yapışkan tuzaklar şaşırtıcı derecede etkili.

Kemirenler: salyangoz, sümüklüböcek, tırtıl

Marul ve fesleğende bir gecede yaprak kalmadığını gördüyseniz muhtemelen salyangozdur. Sabah çok erken ya da akşam el fenerinizle çıkıp toplamak, kulağa zahm