Bahçede Beyaz Çekirge ve Çenesinin Kontrolü

Bahçeyle uğraşmaya başladığım ilk yaz, fasulyelerimin yapraklarında sabah olmayan, akşam beliren yarım daire ısırıklar buldum. Sümüklüböcek sandım, tuzak kurdum, kabuk serptim, hiçbiri işe yaramadı. Sonra bir öğle vakti kovayı yere koyduğumda otların arasından fırlayan soluk renkli, neredeyse kirli beyaza yakın bir çekirge gördüm. İşte o gün beyaz çekirge ile tanıştım ve yaprakların neden birer dantele dönüştüğünü anladım.

Yeni başlayan biri için en zor kısım, zararlıyı tanımak. Çünkü bir zararlıyı adıyla bilmezsen ilaç da, doğal yöntem de rastgele atış olur. Aşağıda hem bu böceği nasıl tanıyacağını hem de bahçemde yıllar içinde işe yaradığını gördüğüm yöntemleri anlatacağım.

Beyaz Çekirgeyi Tanımak ve Verdiği Zararı Okumak

Çekirgeler bahçenin doğal sakinleri. Hepsini düşman ilan etmek gereksiz; ama sayıları arttığında bir sebze parselini iki haftada kel bırakabiliyorlar. Ben önce “kaç tane var” sorusunu sormayı öğrendim, sonra müdahaleye geçtim.

Görünüş ve davranış: nereye bakmalı

Bahçemde gördüğüm tipler genelde açık bej, soluk yeşil-beyaz karışımı, kanatları vücuduna yapışık ve gövdesinin yanlarında ince koyu bir şerit taşıyan bireylerdi. Sabah erken, çiy varken hareketsiz duruyorlar; güneş toprağı ısıttıkça canlanıyorlar. Bu yüzden sayım yapmak istediğimde saat sekizden önce sıraların arasında yavaşça yürüyorum. Elimi salladığımda kaç tane zıplıyorsa, o parseldeki yoğunluk hakkında fikir sahibi oluyorum. Bir metrekarede bir-iki tane görmek beni endişelendirmiyor; altı yedi tane zıplıyorsa müdahale zamanı gelmiş demektir.

Çeneleri ne yapar: hasarın imzası

Bu böceğin ağız yapısı ısırıp koparmaya göre kurulmuş. Yani yaprağın suyunu emmiyor, doğrudan doku götürüyor. Bu yüzden bıraktığı iz çok karakteristik: yaprak kenarından içe doğru düzensiz, kaba kertikler ve orta damarın çıplak kalması. Yaprak biti gibi emici zararlılarda yaprak buruşur ve yapışkanlaşır; burada ise temiz bir “yenmişlik” var. Genç fidelerde durum daha ciddi, çünkü iki üç ısırık bütün büyüme noktasını götürebiliyor. Fasulye, marul, mısır yaprağı ve genç kabak sürgünleri benim bahçemde en çok hedef alınan yerler oldu.

Nereden gelirler

Fark ettiğim şu: bahçeye komşu boş arsadaki kuru otlardan geliyorlar. Yumurtalarını çıplak, sıkışmış, kuru toprağa bırakmayı seviyorlar. Bahçemin güney kenarındaki hiç ekmediğim, sadece kuruyup kalan ot şeridini biçip malçladığım yıl baskının belirgin biçimde azaldığını gördüm. Yani sorunun kaynağı çoğu zaman bahçenin içi değil, sınırı.

Doğal Yöntemlerle Kontrol Altına Almak

Kimyasal bir şey sıkmadan da sonuç alınıyor, ama tek bir sihirli çözüm yok. Ben üç katmanlı çalışıyorum: engelleme, elle azaltma, doğal düşman ve bitkisel karışımlar.

Fiziksel engeller ve zamanlama

En güvendiğim yöntem ince gözenekli örtü. Fidelerimi tarlaya aldıktan sonraki ilk üç hafta ince tül benzeri bir bitki örtüsü ile kapatıyorum. Bu dönem, bitkinin ısırığa en dayanıksız olduğu dönem. Kenarlarını toprakla bastırmayı ihmal etmemek gerek, çünkü çekirge yürüyerek de altına giriyor.

İkinci olarak sabah toplama. Kulağa ilkel geliyor ama gerçekten işe yarıyor. Yarısına kadar sabunlu su koyduğum bir kova ile şafak vakti dolaşıyor, uyuşuk bireyleri elimle ya da yaprağı silkeleyerek kovaya alıyorum. Üst üste beş sabah yaptığımda haftanın geri kalanında hasar neredeyse duruyor.

Üçüncüsü tuzak bitki. Bahçenin kenarına bir sıra çim otu ya da darı bırakıyorum. Çekirgeler oraya toplanıyor, ben de haftada bir o şeridi biçip kaldırıyorum. Sebzelerime ulaşmadan önce onları oyalayan bir bekleme salonu gibi düşün.

Doğal düşmanları bahçeye çağırmak

Bahçemde en çok fark yaratan şey kuşlar oldu. Bir su kabı, bir tünek çubuğu ve kenarda bırakılmış birkaç yabani çiçek adası kurduktan sonra serçeler ve karatavuklar düzenli ziyaretçim oldu. Ayrıca yer örümcekleri, bazı yırtıcı böcekler ve kurbağalar da çekirge avlıyor. Bunun için toprağı çıplak bırakmamak, taş ve kütük gibi saklanma yerleri sunmak yeterli. Toprağı canlı tutmanın yolu da malç ve organik madde; kendi kompostumu vermeye başladığımdan beri toprak yüzeyinde bu faydalı canlıları çok daha fazla görüyorum.

Ev yapımı karışımlar ve sınırları

Ağır baskıda kullandığım iki şey var. Birincisi sarımsak-acı biber infüzyonu: bir baş sarımsak ve iki acı biberi bir litre suda bekletip süzüyor, birkaç damla sıvı sabunla karıştırıp yaprak yüzeyine akşamüstü püskürtüyorum. Çekirgeyi öldürmüyor, ısırmaktan caydırıyor. Yağmurdan sonra tekrarlamak şart.

İkincisi diyatomlu toprak. Fide taçlarının çevresine kuru havada ince bir halka çekiyorum. Etkili ama seçici değil, faydalı böceklere de zarar verebiliyor; bu yüzden çiçek üzerine hiç atmıyorum ve sadece gerçekten sorunlu noktalarda kullanıyorum.

Bir yaz boyunca öğrendiğim en pahalı ders şu: her böceği yok etmeye çalıştığım parselde ertesi sezon daha çok zararlı oldu. Dengeyi bozmadan sayıyı düşürmek, sıfırlamaya çalışmaktan çok daha kolay.